Dlaczego ręce drżą?

Drżenie to rytmiczny, niezależny od woli chorego ruch określonej części ciała – najczęściej rąk, ale może też dotyczyć głowy, brody, ramion, kończyn dolnych. Drżenie rąk może być symetryczne (od początku występuje i jest podobnie nasilone w obu kończynach) lub asymetryczne (dotyczy tylko jednej kończyny lub zaczyna się w jednej i nawet kiedy dołącza się drżenie drugiej ręki, w tej pierwszej drżenie pozostaje bardziej nasilone). Drżenie zwykle ma początek stopniowy, czasami trudny do uchwycenia. Niekiedy utrzymuje się na jednym poziomie, niekiedy nasila się z czasem. Drżenie może mieć różne przyczyny: może być objawem wielu chorób neurologicznych, ale może też być wywołane przez leki lub zaburzenia hormonalne (wtedy ma zwykle charakter przemijający) lub może występować u osób zdrowych (tzw. drżenie fizjologiczne – ma ono charakter łagodny i nie ogranicza sprawności pacjenta). W przypadku zaobserwowania u siebie drżenia należy udać się do specjalisty neurologa, który określi jakie mogą być najbardziej prawdopodobne przyczyny drżenia, w razie potrzeby zaleci odpowiednie badania dodatkowe i zaproponuje leczenie.

Poniżej krótko scharakteryzowano najczęstsze przyczyny i rodzaje drżenia:

Drżenie samoistne – jest to stosunkowo częsta, przewlekła choroba, której głównym objawem jest drżenie. Najczęściej jest to drżenie rąk, chociaż w przebiegu choroby może także występować drżenie głowy lub głosu. Drżenie typowo dotyczy obu rąk i występuje podczas dłuższego utrzymywania kończyny w jednej pozycji, np. po wyciągnięciu rąk do przodu (jest to tzw. drżenie posturalne). Występuje także podczas ruchu (nazywamy je wtedy drżeniem kinetycznym), natomiast rzadko w spoczynku. Drżenie samoistne może zaczynać się w każdym wieku, ale najczęściej pojawia się po 60 roku życia. Ma charakter powoli postępujący i wieloletni przebieg. Charakterystyczne dla tej postaci drżenia jest poprawa po alkoholu (niewielka ilość alkoholu powoduje zmniejszenie nasilenia drżenia) oraz częste występowanie podobnego drżenia u członków rodziny chorego (drżenie samoistne jest częściowo uwarunkowane genetycznie).

Drżenie w chorobie Parkinsona – w chorobie Parkinsona, inaczej niż w drżeniu samoistnym, oprócz drżenia występuje szereg innych objawów ograniczających sprawność chorego: spowolnienie ruchowe, sztywność mięśni, zaburzenia chodu, upadki, sylwetka pochylona do przodu, niewyraźna mowa, zubożenie mimiki twarzy. Drżenie w tej chorobie jest typowo asymetryczne, tj. zaczyna się i pozostaje bardziej nasilone w jednej ręce. Jest to drżenie spoczynkowe, czyli pojawia się kiedy kończyna jest w bezruchu. Nasila się w sytuacjach stresowych i podczas chodzenia. Drżenie obejmuje często w największym stopniu kciuk i palec wskazujący – pacjent wykonuje ruchy jakby liczył pieniądze lub obracał między palcami pigułki (określa się to drżenie właśnie jako drżenie typu „kręcenia pigułek”).

Drżenie polekowe – przewlekłe przyjmowanie niektórych leków, może powodować wystąpienie drżenia rąk. Zwykle jest to drżenie symetryczne. Często ma charakter posturalny, tj. pojawia się podczas dłuższego utrzymywania kończyn w jednej pozycji, jak np. rąk wyciągniętych do przodu, może też występować podczas ruchu. Niektóre leki predysponują do drżenia spoczynkowego, przypominającego drżenie parkinsonowskie.

Drżenie w chorobach endokrynologicznych – drżenie rąk może występować w przebiegu niewyrównanej nadczynności tarczycy lub podczas hipoglikemii. Jest to drżenie symetryczne, przeważnie posturalne lub kinetyczne.

Drżenie dystoniczne – drżenie niekiedy towarzyszy dystoniom, czyli chorobom neurologicznym, w których występuje nieprawidłowo wzmożone napięcie określonych grup mięśni prowadzące do nieprawidłowego ułożenia np. głowy (kręcz karku) lub rąk (np. kurcz pisarski). Drżenie dystoniczne dotyczy części ciała, która objęta jest dystonią i jest nieregularne. Jest ono zależne od pozycji, może nasilać się podczas wykonywania określonej czynności (np. pisania) i ustępować pod wpływem tzw. trików dotykowych (np. dotknięcie policzka może powodować chwilowe ustąpienie drżenia głowy).

Drżenie móżdżkowe – ma ono charakter zamiarowy, tzn. nasila się na końcu ruchu (np. podczas sięgania ręką po szklankę). Występuje w przebiegu różnych chorób, które mogą powodować uszkodzenia móżdżku: po udarach, w stwardnieniu rozsianym, genetycznie warunkowanych chorobach zwyrodnieniowych ośrodkowego układu nerwowego, jak ataksja Friedreicha czy ataksje rdzeniowo-móżdżkowe.

Drżenie fizjologiczne – jest to drżenie posturalne, symetryczne, drobnofaliste. Może nasilać się pod wpływem zmęczenia, zdenerwowania lub po wypiciu napojów zawierających kofeinę. Nie ogranicza ono sprawności pacjenta i nie wymaga leczenia.

Opracowała:
dr n. med. Monika Ostrowska – specjalista neurolog

Artykuły powiązane:
Leczenie choroby Parkinsona metodą głębokiej stymulacji mózgu
Czy suplementy diety mogą poprawić pamięć?
Zaburzenia pamięci i otępienie
Leczenie choroby Alzheimera bez użycia farmakologii
Jakie suplementy diety są potrzebne?